TOETS · OMGEVING
Ontbossing: mag dit bos weg, en wat moet u compenseren?
Bos laten verdwijnen voor een project mag in Vlaanderen alleen met een omgevingsvergunning, en meestal met boscompensatie. Buiten woon- en industriegebied en een paar andere gevallen is ontbossing in principe verboden, tenzij u eerst een ontheffing krijgt. U vraagt die aan bij het Agentschap Natuur en Bos; de Vlaamse minister beslist.
Wat is het?
Het Bosdecreet van 13 juni 1990 beschermt bos in Vlaanderen. Bos is volgens artikel 3 een grondoppervlakte waarvan bomen en houtachtige struikvegetatie het belangrijkste bestanddeel vormen. Ook een kaalgekapt perceel dat bos was, blijft bos. Wat geen bos is: tuinen, plantsoenen en parken, lijnbeplantingen en houtkanten, fruitboomgaarden, kwekerijen en sierbeplantingen.
Van ontbossing is sprake als het bos verdwijnt en de grond een andere bestemming krijgt, bijvoorbeeld om te bouwen. Dat is iets anders dan bomen kappen in een bos dat bos blijft: daarvoor volstaat een goedgekeurd beheerplan of een machtiging van het Agentschap Natuur en Bos (de kapmachtiging). Ontbossing is volgens artikel 90bis van het Bosdecreet verboden, tenzij u een omgevingsvergunning krijgt. Die vergunning komt er alleen in bepaalde gevallen, en bijna altijd met boscompensatie.
Wanneer geldt het?
| Situatie | Wat geldt er? |
|---|---|
| Bos in woongebied of industriegebied in ruime zin, of in een zone die daarmee gelijkgesteld wordt | Omgevingsvergunning tot ontbossing, met boscompensatie |
| Ontbossing voor handelingen van algemeen belang | Idem |
| Bos in de uitvoerbare delen van een vergunde, niet-vervallen verkaveling | Idem. Voor een kavel in een verkaveling waarbij de ontbossing al beoordeeld werd, vraagt de vergunningverlener geen advies van het Agentschap Natuur en Bos en is er geen compensatie. |
| Ontbossing voor de Europese instandhoudingsdoelstellingen, met een goedgekeurd beheerplan | Omgevingsvergunning, zonder compensatie |
| Alle andere gevallen, bv. bos in agrarisch gebied of bosgebied | Eerst een ontheffing van het verbod op ontbossing (aanvraag bij het Agentschap Natuur en Bos, beslissing door de Vlaamse minister), daarna pas de omgevingsvergunning, met compensatie |
| Bomen in een tuin, park of houtkant | Geen bos en dus geen ontbossing. Het vellen kan wel vergunningsplichtig zijn: zie bomen en vegetatie |
Wat kost boscompensatie?
U compenseert op drie manieren, ook gecombineerd: zelf bebossen, laten bebossen door een derde, of een bosbehoudsbijdrage betalen. Het besluit legt de bijdrage vast op 5,60 euro per m², vermenigvuldigd met een factor die afhangt van het bostype. Dat bedrag wordt elk jaar in juli geïndexeerd met de gezondheidsindex. Volgens het Agentschap Natuur en Bos is het geïndexeerde bedrag sinds 1 juli 2026 5,90 euro per m².
| Bostype | Factor | Bijdrage per m² (ANB, sinds 1 juli 2026) |
|---|---|---|
| Naaldbos of niet-inheems loofbos (minstens 80 %) | 1 | 5,90 euro |
| Gemengd bos (20 tot 80 % inheems loofhout) | 1,5 | 8,85 euro |
| Inheems loofbos (minstens 80 %) | 2 | 11,80 euro |
| Europese boshabitat | 3 | 17,70 euro |
Compensatie in natura gebeurt op de ontboste oppervlakte vermenigvuldigd met een compensatiefactor van 1 tot 3 (afhankelijk van het bostype; voor bossen die bijdragen aan de instandhoudingsdoelstellingen het drievoud), en die bebossing moet minstens 25 jaar bos blijven. Gaat er meer dan 3 ha bos verloren, dan moet u volledig in natura compenseren. De bebossing moet uiterlijk twee jaar na de vergunning in laatste administratieve aanleg uitgevoerd zijn; de bijdrage betaalt u binnen vier maanden na die vergunning. In enkele gevallen geldt geen compensatieplicht. Een natuurlijke persoon die nog geen woning volledig in eigendom heeft, hoeft eenmalig de eerste 5 are niet te compenseren als hij een woning bouwt op een perceel kleiner dan 12 are in woongebied. Ook spontane bebossing jonger dan 22 jaar is vrijgesteld. Of u daaronder valt, kijken wij per dossier na.
Hoe verloopt het?
Wij bekijken de begroeiing op het terrein, oude luchtfoto's en de bestemming. Een tuin met grote bomen is geen bos; een verwilderd perceel soms wel.
Ligt het bos buiten woon- of industriegebied en geldt geen andere uitzondering, dan vraagt u eerst een ontheffing aan, met een gemotiveerde aanvraag per aangetekende brief aan het Agentschap Natuur en Bos. De Vlaamse minister beslist binnen drie maanden; zonder beslissing binnen die termijn is de ontheffing geweigerd. Een kopie van de ontheffing hoort bij de vergunningsaanvraag.
Met het formulier van het agentschap, als bijlage bij de omgevingsvergunningsaanvraag. Het agentschap adviseert binnen 30 dagen; zonder tijdig advies geldt het als gunstig. De vergunning legt de compensatie vast.
Hoe minder bos verdwijnt, hoe lager de compensatie. Inplanting, toegang en werfzone bepalen de te ontbossen oppervlakte.
Bijdrage betalen of bebossing uitvoeren binnen de termijn, en pas dan ontbossen.
Waar het misloopt. Een perceel wordt gekocht als bouwgrond, maar blijkt deels bos in agrarisch gebied of bosgebied. Zonder ontheffing kan er geen vergunning tot ontbossing komen, en een geweigerde ontheffing kan een heel dossier blokkeren. Laat de bosstatus nagaan vóór u koopt of ontwerpt.
Wat doet The A-RK?
In huis
- Nagaan of er bos is, en welke bestemming geldt
- De ontheffingsaanvraag motiveren waar nodig
- Het compensatievoorstel opstellen, in overleg met het Agentschap Natuur en Bos
- Het ontwerp zo inplanten dat zo weinig mogelijk bos verdwijnt
- Alles verwerken in de omgevingsvergunningsaanvraag
Wij coördineren
- Opmeting van de te ontbossen oppervlakte door een landmeter-expert
- Een ecoloog als er beschermde soorten of natuurwaarden spelen
- De partij die de bebossing in natura uitvoert
Veelgestelde vragen
Ik heb een paar grote bomen in mijn tuin. Is dat bos?
Meestal niet. Het Bosdecreet sluit tuinen, parken, lijnbeplantingen en houtkanten uit. Het vellen van grote bomen kan wel vergunningsplichtig zijn; dat is een aparte toets.
Hoeveel kost financiële boscompensatie?
Het besluit legt 5,60 euro per m² vast, jaarlijks in juli geïndexeerd. Volgens het Agentschap Natuur en Bos is het geïndexeerde basisbedrag sinds 1 juli 2026 5,90 euro per m², vermenigvuldigd met een factor 1 tot 3 naargelang het bostype. Voor inheems loofbos is dat 11,80 euro per m².
Kan ik zelf compenseren door bos aan te planten?
Ja. U kunt zelf bebossen, een derde laten bebossen of de bosbehoudsbijdrage betalen, en die vormen combineren. De bebossing moet uiterlijk twee jaar na de vergunning in laatste administratieve aanleg uitgevoerd zijn.
Mijn perceel ligt in agrarisch gebied. Kan ik ontbossen?
Daar is ontbossing in principe verboden. U moet eerst een ontheffing vragen bij het Agentschap Natuur en Bos; de Vlaamse minister beslist binnen drie maanden. Zonder ontheffing kan er geen omgevingsvergunning tot ontbossing komen.
Wie keurt het compensatievoorstel goed?
Het Agentschap Natuur en Bos adviseert over het voorstel binnen 30 dagen; zonder tijdig advies geldt het als gunstig. De vergunningverlener legt de compensatie vast in de vergunning. Wij stellen het voorstel op in overleg met het agentschap.
Wettelijk kader
| Regel | Wat |
|---|---|
| Bosdecreet van 13 juni 1990, art. 3 | Definitie van bos en wat niet als bos geldt (versie 17/07/2014) |
| Bosdecreet, art. 90bis | Verbod op ontbossing, vijf gevallen met vergunning, ontheffing en boscompensatie (versie 08/08/2022) |
| Besluit Vlaamse Regering van 16 februari 2001 | Compensatievormen en bedrag (art. 3–5, art. 5 versie 19/04/2024), termijnen (art. 8), ontheffing (art. 14–16), vrijstelling eerste 5 are (art. 17), factoren (bijlage I) |
| Bosdecreet, art. 50 en 81 | Kappen in bos dat bos blijft: buiten een goedgekeurd beheerplan alleen met machtiging van het Agentschap (art. 50 openbare bossen, art. 81 privébossen). Bij privébossen beslist het agentschap binnen 60 dagen, anders geldt het verzoek als ingewilligd; een kapping om veiligheidsredenen meldt u uiterlijk 24 uur na de start (versie 29/06/2019) |
| Bedragen boscompensatie (Agentschap Natuur en Bos) | Geïndexeerd bedrag: 5,90 euro per m² sinds 1 juli 2026 – toelichting van het ANB |
Rechtspraak
Een greep uit de uitspraken die bepalen hoe deze toets in de praktijk wordt toegepast.
| Uitspraak | Wat de rechter zei |
|---|---|
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb-A-2223-0624 9 maart 2023 | Tuinen vallen buiten het Bosdecreet (art. 3, § 3, 2°). Voor een uitbouw achter een woning volstond de vaststelling dat ze in het tuingedeelte lag; een ontbossingsvergunning en boscompensatie waren dan niet aan de orde. Het beroep werd verworpen. |
Rechtspraak is altijd verbonden aan de feiten van een dossier. Wij vertalen ze naar uw situatie.
Beroep
Tegen een beslissing van het college kan binnen 30 dagen administratief beroep bij de deputatie. Besliste de deputatie in eerste aanleg, dan gaat het administratief beroep binnen 30 dagen naar de Vlaamse Regering (in de wettelijk bepaalde gevallen de gewestelijke omgevingsambtenaar). Tegen de beslissing in laatste administratieve aanleg kan binnen 45 dagen beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Wie geen administratief beroep instelde, verliest in principe de toegang tot de Raad. De Vlaamse Regering bereidt een hervorming van de vergunningsprocedure voor (modulaire omgevingsvergunningsprocedure); wij volgen de inwerkingtreding op. Wij bereiden uw dossier zo voor dat het die toets doorstaat, en denken mee als het toch misloopt.
Laatst nagekeken op 1 oktober 2026 aan de hand van de volledige tekst van het Bosdecreet en het besluit van 16 februari 2001 in de Vlaamse Codex, met toelichting van het Agentschap Natuur en Bos. Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies voor uw dossier; toets uw situatie aan de actuele tekst of laat ze nakijken.