TOETS · OMGEVING
Passende beoordeling: tast uw project een Natura 2000-gebied aan?
Kan een vergunningsplichtig project een speciale beschermingszone (Natura 2000) betekenisvol aantasten, dan moet de aanvraag een passende beoordeling bevatten. Dat geldt ook voor projecten buiten het gebied. De vergunning kan alleen als zo’n aantasting uitgesloten is.
Wat is het?
Speciale beschermingszones zijn de Vlaamse Natura 2000-gebieden: habitatrichtlijngebieden en vogelrichtlijngebieden. Artikel 36ter, §3 van het Natuurdecreet bepaalt: kan een vergunningsplichtige activiteit zo'n zone betekenisvol aantasten, dan moet de aanvrager een passende beoordeling laten opmaken. Een betekenisvolle aantasting is een aantasting met meetbare en aantoonbare gevolgen voor de natuurlijke kenmerken van de zone.
De beoordeling gebeurt in twee stappen. De voortoets is een screening op hoofdlijnen: kan een betekenisvolle aantasting uitgesloten worden? Lukt dat niet, dan volgt de passende beoordeling: een grondige studie van de effecten op het gebied, met de nodige gegevens en berekeningen.
De initiatiefnemer is verantwoordelijk voor de opmaak. Buiten een m.e.r.-procedure schrijft het decreet geen erkende deskundige voor. Is het project MER-plichtig, dan wordt de passende beoordeling geïntegreerd in het project-MER.
Sinds 20 augustus 2026 geldt een uitzondering: projecten voor hernieuwbare energie in een afgebakend versnellingsgebied hebben geen passende beoordeling nodig.
Wanneer geldt het?
| Situatie | Wat geldt er? |
|---|---|
| Vergunningsplichtig project in een speciale beschermingszone | Voortoets; passende beoordeling als een betekenisvolle aantasting niet uit te sluiten is |
| Vergunningsplichtig project buiten de zone, maar met mogelijke effecten erop (grondwater, stikstof, verstoring) | Idem: ook activiteiten buiten de zone kunnen er betekenisvolle effecten op hebben |
| Meldingsplichtige activiteit | Artikel 36ter, §3 spreekt van vergunningsplichtige activiteiten. Natura 2000 Vlaanderen raadt bij twijfel toch een beoordeling aan (toelichting, geen regel). |
| MER-plichtig project | Passende beoordeling geïntegreerd in het project-MER, met een erkende MER-deskundige biodiversiteit |
| Betekenisvolle aantasting niet uit te sluiten | Vergunning in principe niet mogelijk; enkel via de uitzonderingsprocedure van art. 36ter, §5 |
| Project voor hernieuwbare energie in een versnellingsgebied | Geen passende beoordeling nodig (art. 36ter, §8, sinds 20 augustus 2026) |
Hoe verloopt het?
Hoe ver ligt het project van een speciale beschermingszone, welke habitats en soorten zijn er beschermd, en via welke weg kan het project ze bereiken: ruimtebeslag, grondwater, stikstof, geluid, licht?
Met de voortoetsmodule van de Vlaamse overheid en een eigen motivering. Kan een betekenisvolle aantasting uitgesloten worden, dan stopt het hier.
De effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van het gebied, voor de aanlegfase én de exploitatie, ook in combinatie met andere projecten.
Maatregelen die effecten vermijden of beperken, horen in het project zelf, niet in een latere studie.
Buiten een m.e.r.-procedure vraagt de vergunningverlener altijd advies aan de administratie bevoegd voor natuurbehoud, het Agentschap Natuur en Bos. De vergunning mag alleen als een betekenisvolle aantasting uitgesloten is.
De uitzonderingsprocedure. Is een betekenisvolle aantasting niet uit te sluiten, dan kan een vergunning enkel als er geen minder schadelijke alternatieven zijn, er dwingende redenen van groot openbaar belang zijn, en de schade gecompenseerd wordt, met minstens een gelijkwaardige oppervlakte. Of er een dwingende reden is, beoordeelt de Vlaamse Regering. Gaat het om een prioritair habitat, dan tellen alleen redenen van volksgezondheid, openbare veiligheid of gunstige effecten op het milieu, of andere redenen na advies van de Europese Commissie. Voor gewone bouwprojecten is dat geen realistische weg. Het ontwerp moet de aantasting dus vermijden.
Speelt stikstof mee, lees dan ook de stikstof- en natuurtoets.
Wat doet The A-RK?
In huis
- De voortoets
- De passende beoordeling: die stellen wij meestal zelf op
- Maatregelen verwerken in ontwerp en aanvraag
- Afstemmen met het Agentschap Natuur en Bos
Wij coördineren
- Bij een MER-plichtig project: de erkende MER-deskundige biodiversiteit, die meewerkt aan de passende beoordeling in het project-MER
- Een ecoloog voor veldonderzoek, waar nodig
In de praktijk
Let op bij meldingen: de Raad voor Vergunningsbetwistingen stelde in 2025 een prejudiciële vraag aan het Hof van Justitie of de beperking van de passende beoordeling tot vergunningsplichtige projecten (art. 36ter, § 3 Natuurdecreet) verenigbaar is met art. 6, lid 3 van de Habitatrichtlijn (mededeling DBRC, 5 augustus 2025). Zolang het Hof niet heeft geoordeeld, raden wij bij een melding in of nabij een Natura 2000-gebied het voorzorgsprincipe aan: doorloop toch de voortoets.
De online voortoets doorloopt u zelf, zonder deskundige, voor elke vergunningsplichtige activiteit; ze dekt de actuele en toekomstige habitats in habitatrichtlijngebied, maar niet alle effectgroepen. Geen impact: het rapport gaat mee met de aanvraag. Mogelijke impact: een passende beoordeling door een deskundige. Een pre-advies kan via het helpcenter van Natuur en Bos (natura2000.vlaanderen.be).
Veelgestelde vragen
Mijn project ligt niet in een Natura 2000-gebied. Kan het toch nodig zijn?
Ja. Ook activiteiten buiten een speciale beschermingszone kunnen er betekenisvolle effecten op hebben, bijvoorbeeld via grondwater, stikstof of verstoring. Daarom start de beoordeling met een voortoets.
Moet een erkende deskundige de passende beoordeling opstellen?
Buiten een m.e.r.-procedure schrijft het decreet dat niet voor. De initiatiefnemer is verantwoordelijk voor de opmaak. Is het project MER-plichtig, dan wordt de passende beoordeling geïntegreerd in het project-MER en werkt een erkende MER-deskundige biodiversiteit mee.
Wat is het verschil met de voortoets?
De voortoets is een eerste screening: kan een betekenisvolle aantasting uitgesloten worden? Lukt dat niet, dan volgt de passende beoordeling, een grondige studie van de effecten op het gebied.
Wat als een aantasting niet uit te sluiten is?
Dan kan de vergunning in principe niet. Alleen via een uitzonderingsprocedure kan het nog: geen minder schadelijke alternatieven, dwingende redenen van groot openbaar belang die de Vlaamse Regering erkent, en compensatie van de schade. Dat is uitzonderlijk.
Hoort de bouwperiode er ook bij?
Ja. De Raad voor Vergunningsbetwistingen oordeelde dat ook de stikstofuitstoot tijdens de aanlegfase in de passende beoordeling thuishoort, niet alleen de uitbating.
Wettelijk kader
| Regel | Wat |
|---|---|
| Natuurdecreet van 21 oktober 1997, art. 36ter, §3 en §4 (versie 20/08/2026) | Passende beoordeling bij een mogelijk betekenisvolle aantasting; advies natuuradministratie; vergunning enkel als die aantasting uitgesloten is |
| Natuurdecreet, art. 36ter, §5 | Uitzonderingsprocedure: alternatieven, dwingende redenen van groot openbaar belang, compensatie |
| Natuurdecreet, art. 36ter, §8 | Geen passende beoordeling voor hernieuwbare-energieprojecten in versnellingsgebieden |
| Natuurdecreet, art. 2, 30° | Definitie van betekenisvolle aantasting |
| Omzendbrief OMG/2017/01 (6 september 2017) | Toelichting bij art. 36ter voor vergunningverleners – omzendbrief, geen decreet of besluit |
| Brochure ‘Voortoets of passende beoordeling?’ (Natuur en Bos, juni 2019) | Toelichting – geen regelgeving |
Rechtspraak
Een greep uit de uitspraken die bepalen hoe deze toets in de praktijk wordt toegepast.
| Uitspraak | Wat de rechter zei |
|---|---|
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb-A-1920-0977 30 juni 2020 | Een passende beoordeling is vereist zodra er een waarschijnlijkheid of risico is op significante gevolgen voor een speciale beschermingszone. Voor de regularisatie van een gracht in Pelt ontbraken objectieve gegevens om dat risico uit te sluiten. Zonder passende beoordeling was de aanvraag onvolledig; de Raad vernietigde de vergunning. |
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb-A-2324-0036 21 september 2023 | De effectenbeoordeling mag zich niet beperken tot de exploitatie. De stikstofdepositie tijdens de aanlegfase, hier een spoorproject in de Antwerpse haven met een uitvoeringstermijn van ongeveer vijf jaar, hoort in de beoordeling van de speciale beschermingszones en het VEN. De vergunning werd vernietigd. |
Rechtspraak is altijd verbonden aan de feiten van een dossier. Wij vertalen ze naar uw situatie.
Beroep
Tegen een beslissing van het college kan binnen 30 dagen administratief beroep bij de deputatie. Besliste de deputatie in eerste aanleg, dan gaat het administratief beroep binnen 30 dagen naar de Vlaamse Regering (in de wettelijk bepaalde gevallen de gewestelijke omgevingsambtenaar). Tegen de beslissing in laatste administratieve aanleg kan binnen 45 dagen beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Wie geen administratief beroep instelde, verliest in principe de toegang tot de Raad. De Vlaamse Regering bereidt een hervorming van de vergunningsprocedure voor (modulaire omgevingsvergunningsprocedure); wij volgen de inwerkingtreding op. Wij bereiden uw dossier zo voor dat het die toets doorstaat, en denken mee als het toch misloopt.
Laatst nagekeken op 1 oktober 2026 aan de hand van de volledige tekst van artikel 36ter van het Natuurdecreet in de Vlaamse Codex, met toelichting van Natura 2000 Vlaanderen, het Agentschap Natuur en Bos, omzendbrief OMG/2017/01 en rechtspraak van de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies voor uw dossier; toets uw situatie aan de actuele tekst of laat ze nakijken.