TOETS · OMGEVING
Erfgoedtoets: wat betekent erfgoed op of naast uw perceel voor uw ontwerp?
Staat er op uw perceel beschermd of vastgesteld erfgoed, of ligt het in een beschermd gezicht, dan weegt dat mee in de beoordeling van uw aanvraag. Wij zoeken het statuut uit vóór het ontwerp, zodat de erfgoedwaarden in het plan zitten en niet pas in het advies opduiken.
Wat is het?
De erfgoedtoets gaat na of er op of rond uw perceel onroerend erfgoed ligt, en welk juridisch statuut dat erfgoed heeft. Dat statuut bepaalt hoe zwaar de erfgoedwaarde weegt in de beoordeling van uw aanvraag. Het kader is het Onroerenderfgoeddecreet.
Grofweg zijn er drie niveaus:
| Statuut | Wat betekent het? |
|---|---|
| Beschermd erfgoed: monument, stads- of dorpsgezicht, cultuurhistorisch landschap, archeologische site | Het zwaarste statuut. Het goed moet in goede staat blijven en mag niet ontsierd of beschadigd worden. Bij een vergunningsaanvraag adviseert Onroerend Erfgoed; bij strijd met direct werkende erfgoednormen volgt een weigering of voorwaarden. Voor bepaalde niet-vergunningsplichtige werken is een toelating nodig. |
| Vastgesteld erfgoed: opgenomen in een vastgestelde inventaris, bv. van het bouwkundig erfgoed | Lichtere rechtsgevolgen, vooral bij sloop: de vergunningverlener moet motiveren hoe hij met de erfgoedwaarden rekening hield. Een erkende onroerenderfgoedgemeente kan voor bepaalde werken een toelating opleggen. |
| Erfgoedobject in de wetenschappelijke inventaris | Op zich geen rechtsgevolgen. De erfgoedwaarde kan wel meespelen in de beoordeling van de goede ruimtelijke ordening. |
Wat in de bodem zit, is een aparte toets: zie de archeologienota.
Wanneer geldt het?
| Situatie | Erfgoedtoets? |
|---|---|
| Werken aan een beschermd monument of in een beschermd gezicht of landschap | Ja: advies van Onroerend Erfgoed bij een vergunningsaanvraag. Voor bepaalde werken zonder vergunning: een toelating van Onroerend Erfgoed (of de erkende onroerenderfgoedgemeente) bij monumenten, landschappen en archeologische sites; bij een stads- of dorpsgezicht een melding bij het college als de werken zichtbaar zijn vanaf de openbare weg. Een goedgekeurd beheersplan kan werken vrijstellen. |
| Slopen van een gebouw uit de vastgestelde inventaris | Ja: de vergunningverlener moet in zijn beslissing motiveren hoe hij met de erfgoedwaarden rekening hield, dus hoort die afweging in uw aanvraag |
| Verbouwen van een gebouw uit de vastgestelde inventaris | Aan te raden; in een erkende onroerenderfgoedgemeente kan een toelatingsplicht gelden |
| Gebouw staat enkel in de wetenschappelijke inventaris | Aan te raden: geen rechtsgevolgen, maar wel een aandachtspunt |
| Project in de overgangszone van beschermd erfgoed of in de buurt van werelderfgoed | Ja: Onroerend Erfgoed adviseert |
| Project naast of in het zicht van beschermd erfgoed, buiten een overgangszone | Per dossier na te gaan |
| Bodemingrepen op een groter perceel | Aparte toets: archeologienota |
Hoe verloopt het?
In de inventaris van Onroerend Erfgoed: aanduidingsobjecten (beschermd en vastgesteld) en erfgoedobjecten (wetenschappelijke inventaris), en op de kaart van het geoportaal.
Wat maakt het gebouw of de plek waardevol: typologie, gevels, materialen, interieur, inplanting, zichten?
Behouden wat de waarde draagt, en duidelijk tonen wat nieuw is. Bij beschermd erfgoed is vooroverleg met Onroerend Erfgoed aangewezen.
De beschrijvende nota legt uit hoe het ontwerp met de erfgoedwaarden omgaat. Bij sloop van vastgesteld erfgoed is die motivering cruciaal.
Waar Onroerend Erfgoed adviseert, houden wij in het ontwerp rekening met dat advies.
Waar het misloopt. Een koper ontdekt pas na de aankoop dat de woning vastgesteld of beschermd is, of dat het perceel in een beschermd gezicht ligt. Zoek het statuut op vóór u koopt of ontwerpt. Dat kost een paar minuten in de inventaris.
Wat doet The A-RK?
In huis
- Toetsen aan de inventaris van Onroerend Erfgoed
- Erfgoedwaarden vertalen naar het ontwerp
- Vooroverleg met Onroerend Erfgoed voorbereiden
- De motivering in de beschrijvende nota schrijven
- Rekening houden met het advies van Onroerend Erfgoed
Wij coördineren
- De archeologienota door een erkend archeoloog
- De stabiliteitsstudie bij ingrepen in oude constructies
- De opmeting van het bestaande gebouw
In de praktijk
Download in het geoportaal het perceelrapport (pdf) en voeg het bij de aanvraag; activeer de laag met bekrachtigde archeologienota's om te zien welke archeologen al in de buurt werkten (of zoek ze in het loket). De GIS-lagen (beschermingen, vaststellingen, archeologie, inventaris) zijn als WMS/WFS of download beschikbaar. Wanneer het agentschap Onroerend Erfgoed adviseert, staat in art. 35, § 3 van het Omgevingsvergunningsbesluit. Een toevalsvondst meldt u binnen drie dagen via het meldingsformulier (art. 5.1.4 Onroerenderfgoeddecreet). Zie ook onze tooltip #6 op VNOhub.
In het Geoportaal Onroerend Erfgoed ziet u per perceel of er beschermd of vastgesteld erfgoed, een archeologische zone of een landschapsatlasrelict ligt; de fiches zelf staan in de inventaris.
Veelgestelde vragen
Mijn huis staat in de inventaris. Mag ik nog verbouwen?
Meestal wel. Een opname in de wetenschappelijke inventaris heeft op zich geen rechtsgevolgen. Is het gebouw vastgesteld of beschermd, dan gelden er wel regels en weegt de erfgoedwaarde zwaarder. Wij zoeken uit welk statuut uw gebouw heeft.
Wat is het verschil tussen vastgesteld en beschermd?
Bescherming is het zwaarste statuut: het goed moet in goede staat blijven, het mag niet ontsierd of beschadigd worden, voor vergunningsplichtige werken adviseert Onroerend Erfgoed en voor bepaalde niet-vergunningsplichtige werken is een toelating nodig. Vastgesteld erfgoed staat in een vastgestelde inventaris en heeft lichtere rechtsgevolgen, vooral bij sloop: de vergunningverlener moet dan motiveren hoe hij met de erfgoedwaarden rekening hield.
Mijn perceel ligt naast een monument. Speelt dat mee?
Dat kan. Ligt uw perceel in een overgangszone die in het beschermingsbesluit is afgebakend, dan adviseert Onroerend Erfgoed over uw aanvraag. Daarbuiten kunnen cultuurhistorische aspecten meespelen in de goede ruimtelijke ordening. Wij bekijken het per dossier en houden er in het ontwerp rekening mee.
Is de erfgoedtoets hetzelfde als een archeologienota?
Nee. De erfgoedtoets gaat over het statuut en de waarde van gebouwen, gezichten en landschappen. De archeologienota gaat over wat in de bodem zit en wordt opgemaakt door een erkend archeoloog; die coördineren wij.
Waar kan ik zelf het statuut opzoeken?
In de inventaris van Onroerend Erfgoed. Onder aanduidingsobjecten vindt u wat beschermd of vastgesteld is; onder erfgoedobjecten de wetenschappelijke inventaris.
Wettelijk kader
| Regel | Wat |
|---|---|
| Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013 | Vastgestelde inventarissen en hun rechtsgevolgen (art. 4.1.1, 4.1.10 en 4.1.10/1), bescherming: actief en passief behoud, toelating, advies en de rechtsgevolgen ervan (art. 6.4.1 tot 6.4.4), archeologie |
| Onroerenderfgoedbesluit van 16 mei 2014 | Uitvoering van het decreet, onder meer de toelatingsplichtige handelingen (art. 6.2.1 tot 6.2.5), de beslissing over een toelating binnen 30 dagen, anders geacht toegestaan (art. 6.3.5), en de melding voor werken in beschermde stads- en dorpsgezichten (art. 6.3.12) |
| Omgevingsvergunningsbesluit, art. 35, §3 | Wanneer het agentschap Onroerend Erfgoed advies geeft: beschermd erfgoed met overgangszones, erfgoedlandschappen, werelderfgoed en bufferzones |
| Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening | Goede ruimtelijke ordening, waarin ook cultuurhistorische aspecten meespelen |
Beroep
Tegen een beslissing van het college kan binnen 30 dagen administratief beroep bij de deputatie. Besliste de deputatie in eerste aanleg, dan gaat het administratief beroep binnen 30 dagen naar de Vlaamse Regering (in de wettelijk bepaalde gevallen de gewestelijke omgevingsambtenaar). Tegen de beslissing in laatste administratieve aanleg kan binnen 45 dagen beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Wie geen administratief beroep instelde, verliest in principe de toegang tot de Raad. De Vlaamse Regering bereidt een hervorming van de vergunningsprocedure voor (modulaire omgevingsvergunningsprocedure); wij volgen de inwerkingtreding op. Wij bereiden uw dossier zo voor dat het die toets doorstaat, en denken mee als het toch misloopt.
Laatst nagekeken op 1 oktober 2026 aan de hand van het Onroerenderfgoeddecreet en het Omgevingsvergunningsbesluit (Vlaamse Codex) en de inventaris van Onroerend Erfgoed. Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies voor uw dossier; toets uw situatie aan de actuele tekst of laat ze nakijken.