TOETS · OMGEVING
Archeologienota: wanneer moet de bodem eerst onderzocht worden?
Bij grotere percelen en bodemingrepen, en altijd in een beschermde archeologische site, moet vóór uw vergunningsaanvraag een archeologienota worden opgemaakt en gemeld. Een erkende archeoloog maakt die nota op. Wij bepalen of ze nodig is en coördineren timing en scope.
Wat is het?
Een archeologienota is het verslag van een archeologisch vooronderzoek. Een erkende archeoloog gaat na of er archeologisch erfgoed in de bodem kan zitten en wat uw werken ermee doen. Dat begint met een bureauonderzoek. Waar nodig volgen boringen of proefsleuven.
De nota eindigt met een programma van maatregelen: er is geen erfgoed of geen impact, het ontwerp wordt aangepast om het erfgoed in de bodem te bewaren, of er is verder onderzoek nodig, zoals een opgraving. De archeoloog meldt de nota. Het agentschap Onroerend Erfgoed, of een erkende onroerenderfgoedgemeente, neemt er akte van binnen vijftien dagen; gebeurt dat niet tijdig, dan wordt de akte geacht genomen te zijn. Bij de aanvraag voegt u de nota waarvan akte genomen is, of de gemelde nota; in dat laatste geval bezorgt u de akte nog vóór het einde van de beslissingstermijn, want zonder akte kan de vergunning niet verleend worden. Moet een deel van het terreinonderzoek na de vergunning gebeuren, dan volgt een uitgesteld traject met een tweede verslag, de nota.
Wanneer is ze nodig?
| Ligging | Stedenbouwkundige handelingen | Verkavelen |
|---|---|---|
| Beschermde archeologische site | In de regel altijd bij een ingreep in de bodem | In de regel altijd |
| Vastgestelde archeologische zone | Percelen samen 300 m² of meer én bodemingreep 100 m² of meer | Percelen 300 m² of meer |
| Elders | Percelen samen 3.000 m² of meer én bodemingreep 1.000 m² of meer | Percelen 3.000 m² of meer |
Beide drempels moeten bereikt zijn. Het decreet kent ook vrijstellingen (art. 5.4.1, derde lid), bijvoorbeeld voor een gebied waar geen archeologisch erfgoed te verwachten valt, voor een verbouwing of vernieuwbouw zonder bijkomende bodemingreep, en voor een natuurlijke persoon of privaatrechtelijke rechtspersoon met een bodemingreep van minder dan 5.000 m² op percelen die volledig buiten woon- en recreatiegebied, buiten een archeologische zone en buiten een beschermde archeologische site liggen. Onroerend Erfgoed biedt een beslissingsboom om dat stap voor stap na te gaan. Wij kijken het per dossier na.
Doorklikken: heeft u een archeologienota nodig?
Beantwoord de vragen. De vragen volgen de beslissingsboom van Onroerend Erfgoed en artikel 5.4.1 en 5.4.2 van het Onroerenderfgoeddecreet. U krijgt een eerste inschatting; de officiële beslissingsboom van Onroerend Erfgoed blijft de referentie.
Noot. Waar de grafische beslissingsboom en het Onroerenderfgoeddecreet verschillen, volgen wij het decreet. Daarom vraagt deze versie ook naar een regularisatie van al uitgevoerde werken (art. 5.4.1, derde lid, 6°), naar een gemeentelijke vrijstelling bij verkavelen (art. 5.4.2, vierde lid), en is een afgraving van teelaarde tot 40 cm vrijgesteld, waar de grafiek bij 40 cm al een nota vraagt.
Of uw terrein in een beschermde archeologische site, een vastgestelde archeologische zone of een vrijgesteld gebied ligt, ziet u tot op perceelsniveau op het geoportaal van Onroerend Erfgoed. Is er geen aanduiding, dan gelden de drempels van 3.000 m² perceeloppervlak en 1.000 m² ingreep in de bodem.
Hoe verloopt het?
Ligging (beschermde site, archeologische zone), oppervlakte van de percelen en van de ingreep in de bodem.
Vroeg in het ontwerp, want het vooronderzoek heeft een eigen doorlooptijd.
Bureauonderzoek en, waar nodig, terreinonderzoek. Is het terrein nog bebouwd of niet toegankelijk, dan kan een deel later gebeuren.
De archeoloog meldt de nota met het programma van maatregelen; binnen vijftien dagen volgt de akteneming.
De archeologienota waarvan akte genomen is, of de gemelde nota, gaat mee met de aanvraag. Een gemelde nota vult u aan met de akte vóór de vergunningverlener beslist. Het programma van maatregelen volgt u bij de uitvoering.
Waar het misloopt. De nota pas aanvragen als de plannen klaar zijn, zodat de aanvraag maanden wacht. Of een opgraving die niet in planning en budget zit. Een vroege inschatting van de drempels en het potentieel voorkomt beide.
Wat doet The A-RK?
In huis
- Nagaan of een archeologienota nodig is (ligging, oppervlaktes)
- Het ontwerp afstemmen op het programma van maatregelen, bv. funderingen of kelders
- Planning van vooronderzoek, aanvraag en werf
- Maatregelen verwerken in bestek en werfplanning
Wij coördineren
- De erkende archeoloog: vooronderzoek en archeologienota
- Eventuele opgraving of werfbegeleiding door de archeoloog
- Opmeting door een landmeter-expert waar nodig
In de praktijk
Of een archeologienota verplicht is, leest u af in de beslissingsboom van Onroerend Erfgoed. Een erkende archeoloog vindt u in de databank erkenningen; in het geoportaal toont de laag met bekrachtigde archeologienota's welke archeologen al nota's opmaakten in de buurt, en alle nota's zijn te raadplegen via het loket. Vindt u tijdens de werken toevallig iets, dan meldt u dat binnen drie dagen (art. 5.1.4 Onroerenderfgoeddecreet).
Veelgestelde vragen
Wie maakt de archeologienota?
Een erkende archeoloog. Wij bepalen of de nota nodig is en coördineren timing en scope.
Mijn percelen zijn samen 3.500 m², maar de ingreep in de bodem is maar 600 m². Is een nota nodig?
Buiten een beschermde archeologische site of een vastgestelde archeologische zone in principe niet: beide drempels moeten bereikt zijn. Wij rekenen de oppervlakte van de ingreep in de bodem zorgvuldig na, volgens de definitie in het decreet.
Wie neemt akte van de nota?
Het agentschap Onroerend Erfgoed, of een erkende onroerenderfgoedgemeente als uw gemeente die erkenning heeft.
Wat als er bij het vooronderzoek iets gevonden wordt?
Dan legt het programma van maatregelen vast wat er moet gebeuren: het ontwerp aanpassen om het erfgoed in de bodem te bewaren, of verder onderzoek zoals een opgraving. Dat heeft gevolgen voor planning en budget.
Wettelijk kader
| Regel | Wat |
|---|---|
| Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013, art. 5.4.1 | Wanneer vóór een aanvraag voor stedenbouwkundige handelingen een archeologienota moet worden opgesteld en gemeld, en de vrijstellingen |
| Onroerenderfgoeddecreet, art. 5.4.2 | Hetzelfde bij een aanvraag om te verkavelen |
| Onroerenderfgoeddecreet, art. 5.4.3 en 5.4.4 | Erkend archeoloog aanstellen; nota waarvan akte genomen is of gemelde nota bij de aanvraag; vergunning pas na bezorgen van de akte; naleving als vergunningsvoorwaarde |
| Onroerenderfgoeddecreet, art. 5.4.9 | Akteneming binnen vijftien dagen; beroep bij de Vlaamse Regering tegen (geen) akteneming of voorwaarden |
| Onroerenderfgoeddecreet, art. 5.4.12 tot 5.4.17 | Uitgesteld traject: vooronderzoek met ingreep in de bodem na de vergunning, met een tweede verslag (de nota) |
| Onroerenderfgoeddecreet, art. 5.1.4 | Toevalsvondst binnen drie dagen melden aan het agentschap |
| Onroerenderfgoeddecreet, art. 2.1, 28°/1 | Definitie van “ingreep in de bodem” |
| Onroerenderfgoedbesluit | Nadere regels, onder meer erkenning van archeologen |
| Code van Goede Praktijk (Onroerend Erfgoed) | Werkwijze voor archeologisch onderzoek |
Beroep
Tegen een beslissing van het college kan binnen 30 dagen administratief beroep bij de deputatie. Besliste de deputatie in eerste aanleg, dan gaat het administratief beroep binnen 30 dagen naar de Vlaamse Regering (in de wettelijk bepaalde gevallen de gewestelijke omgevingsambtenaar). Tegen de beslissing in laatste administratieve aanleg kan binnen 45 dagen beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Wie geen administratief beroep instelde, verliest in principe de toegang tot de Raad. De Vlaamse Regering bereidt een hervorming van de vergunningsprocedure voor (modulaire omgevingsvergunningsprocedure); wij volgen de inwerkingtreding op. Wij bereiden uw dossier zo voor dat het die toets doorstaat, en denken mee als het toch misloopt.
Laatst nagekeken op 1 oktober 2026 aan de hand van de geconsolideerde tekst van het Onroerenderfgoeddecreet in de Vlaamse Codex en de beslissingsboom van Onroerend Erfgoed. Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies voor uw dossier.