TOETS · OMGEVING
Algemeen belang: wanneer mag een publiek project afwijken van de voorschriften?
Handelingen van algemeen belang – openbare wegen, nutsvoorzieningen, infrastructuur voor een openbare dienst – mogen onder voorwaarden afwijken van stedenbouwkundige voorschriften en, bij een ruimtelijk beperkte impact, ook van verkavelingsvoorschriften. De Vlaamse Regering bepaalt welke handelingen eronder vallen. De vergunningverlener moet de afwijking telkens concreet beoordelen.
Wat zijn handelingen van algemeen belang?
De Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening omschrijft ze als door de Vlaamse Regering aangewezen handelingen die betrekking hebben op openbare infrastructuur of openbare wegen, nutsvoorzieningen, infrastructuur op het grondgebied van meerdere gemeenten, of infrastructuur ten behoeve van een openbare dienst. De lijst staat in het besluit van de Vlaamse Regering van 5 mei 2000, dat sindsdien meermaals is aangevuld.
In 2021 kwamen er bijvoorbeeld bij: bebossing, natuur- en landinrichtingswerken, nuttig verklaarde ruilverkavelingen en bodemsaneringswerken door of in opdracht van de overheid, en verplaatsbare constructies voor de tijdelijke, gegroepeerde huisvesting van werknemers bij grote werken van algemeen belang.
Wanneer mag er worden afgeweken?
Artikel 4.4.7 VCRO voorziet twee wegen:
| Weg | Voorwaarden |
|---|---|
| Een nieuw plan is in voorbereiding | De vergunningverlener kent de resultaten van het openbaar onderzoek over een ontwerp van ruimtelijk uitvoeringsplan waarmee het project verenigbaar is. Dat plan vervangt of heft de bestaande voorschriften op, en er is geen strijdigheid met hogere plannen vastgesteld. |
| Een ruimtelijk beperkte impact | De handeling heeft door haar aard of omvang een ruimtelijk beperkte impact, of is slechts een wijziging of uitbreiding van bestaande of geplande infrastructuur. Dan mag worden afgeweken van stedenbouwkundige voorschriften en verkavelingsvoorschriften. |
Wat is een ruimtelijk beperkte impact?
Het besluit van 5 mei 2000 werkt dat uit in drie categorieën. Voor een eerste groep geldt de beperkte impact rechtstreeks, bijvoorbeeld de aanleg, wijziging of uitbreiding van openbare fiets-, ruiter- en wandelpaden en ondergrondse leidingen voor het openbaar net. Voor een tweede groep moet de aanvrager in de aanvraag motiveren waarom de impact beperkt is, en beoordeelt de overheid concreet of het project de grenzen van het ruimtelijk functioneren van het gebied en de omliggende gebieden niet overschrijdt. Staat een handeling van algemeen belang in geen van beide groepen, dan kan de bevoegde overheid op gemotiveerd verzoek van de aanvrager toch vaststellen dat de impact beperkt is. Dat gebeurt na een projectvergadering en vóór de aanvraag wordt ingediend; het document met die beslissing gaat mee met de aanvraag.
Handelingen uit de tweede groep en de niet-opgesomde handelingen mogen niet in ruimtelijk kwetsbaar gebied, tenzij ze door hun aard, ligging en oppervlakte geen significante impact hebben op dat gebied.
Een afwijking voor algemeen belang geeft nooit een vrijstelling van de milieueffectrapportage, en het project moet nog altijd passen in een goede ruimtelijke ordening.
Hoe verloopt het?
Wij gaan na welke categorie van het besluit van 5 mei 2000 van toepassing is.
Een ontwerpplan dat het project mogelijk maakt, of een ruimtelijk beperkte impact.
Een verantwoordingsnota die concreet uitlegt waarom de impact beperkt is: schaal, inpassing, functioneren van de omgeving.
Goede ruimtelijke ordening, watertoets, natuurtoets en waar nodig een m.e.r.-screening blijven gelden.
Afhankelijk van het project beslist de gemeente, de deputatie of de Vlaamse Regering. Wij gaan dat vooraf na.
Waar het misloopt. Een vergunning die zich beperkt tot het citeren van de regels en verwijst naar de nota van de aanvrager, zonder eigen beoordeling, wordt vernietigd. Een goede verantwoordingsnota helpt de vergunningverlener, maar vervangt diens eigen onderzoek niet.
Wat doet The A-RK?
In huis
- Nagaan of het project een handeling van algemeen belang is, en welke categorie
- De verantwoordingsnota schrijven over de ruimtelijk beperkte impact
- Het ontwerp toetsen aan de goede ruimtelijke ordening
- Afstemmen met watertoets, natuurtoets en m.e.r.-screening
- De aanvraag samenstellen voor de bevoegde overheid
Wij coördineren
- Project-MER door een erkende MER-deskundige, als de screening dat vraagt
- Ecologisch onderzoek door een ecoloog
- Opmeting door een landmeter-expert en technisch ontwerp door een studiebureau
Veelgestelde vragen
Wie bepaalt of mijn project van algemeen belang is?
De Vlaamse Regering, in een lijst in het besluit van 5 mei 2000. Staat de handeling niet op die lijst, dan kan deze afwijking niet worden gebruikt.
Mag een handeling van algemeen belang overal komen?
Nee. Ze mag afwijken van voorschriften als ze een ruimtelijk beperkte impact heeft of als een nieuw plan in voorbereiding is. De goede ruimtelijke ordening en de andere toetsen blijven gelden.
Volstaat een goede verantwoordingsnota?
Ze is noodzakelijk, maar de vergunningverlener moet zelf concreet beoordelen of de impact beperkt is. Een beslissing die enkel naar de nota van de aanvrager verwijst, houdt geen stand.
Moet er dan geen milieueffectrapport komen?
De afwijking geeft geen vrijstelling van de milieueffectrapportage. Of een MER nodig is, volgt uit de m.e.r.-regels zelf.
Wettelijk kader
| Regel | Wat |
|---|---|
| Art. 4.1.1, 5° VCRO | Omschrijving van handelingen van algemeen belang |
| Art. 4.4.7 VCRO | Afwijkingsmogelijkheden: ontwerpplan na openbaar onderzoek (§ 1) en ruimtelijk beperkte impact (§ 2) |
| Besluit Vlaamse Regering van 5 mei 2000 | Aanwijzing van de handelingen van algemeen belang (art. 2) en van de handelingen met een ruimtelijk beperkte impact (art. 3, § 1 tot § 3) |
| Besluit Vlaamse Regering van 9 juli 2021 | Aanvulling van de lijst (o.a. bodemsanering, ruilverkaveling, tijdelijke huisvesting van werknemers); in werking op 4 september 2021 |
Rechtspraak
Een greep uit de uitspraken die bepalen hoe deze toets in de praktijk wordt toegepast.
| Uitspraak | Wat de rechter zei |
|---|---|
| Raad voor Vergunningsbetwistingen RvVb-A-2425-0110 10 oktober 2024 | Over de aanleg van een fietspad. Een eerdere vergunning was vernietigd omdat de overheid zich beperkte tot het citeren van de regels en het overnemen van de verantwoordingsnota. De nieuwe beslissing hield stand: ze motiveerde zelf, concreet en uitdrukkelijk waarom het project een ruimtelijk beperkte impact heeft. |
Rechtspraak is altijd verbonden aan de feiten van een dossier. Wij vertalen ze naar uw situatie.
Beroep
Tegen een beslissing van het college kan binnen 30 dagen administratief beroep bij de deputatie. Besliste de deputatie in eerste aanleg, dan gaat het administratief beroep binnen 30 dagen naar de Vlaamse Regering (in de wettelijk bepaalde gevallen de gewestelijke omgevingsambtenaar). Tegen de beslissing in laatste administratieve aanleg kan binnen 45 dagen beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Wie geen administratief beroep instelde, verliest in principe de toegang tot de Raad. De Vlaamse Regering bereidt een hervorming van de vergunningsprocedure voor (modulaire omgevingsvergunningsprocedure); wij volgen de inwerkingtreding op. Wij bereiden uw dossier zo voor dat het die toets doorstaat, en denken mee als het toch misloopt.
Laatst nagekeken op 1 oktober 2026 aan de hand van de Vlaamse Codex, de geconsolideerde tekst van de VCRO en de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies voor uw dossier.