TOETS · OMGEVING
Toegankelijkheid: kan iedereen uw gebouw in en rond?
Bouwt of verbouwt u een gebouw dat open is voor publiek, of een grotere meergezinswoning, en is daarvoor een vergunning of melding nodig? Dan moet het ontwerp voldoen aan de gewestelijke stedenbouwkundige verordening toegankelijkheid van 5 juni 2009, van kracht sinds 1 maart 2010.
Wat is de verordening toegankelijkheid?
Een gewestelijke stedenbouwkundige verordening met normen voor onder meer looppaden, niveauverschillen, deuren, sanitair en parkeerplaatsen. Ze geldt voor werken aan publiek toegankelijke gebouwen en aan grotere woongebouwen, op voorwaarde dat de werken vergunningsplichtig of meldingsplichtig zijn. De technische handelingen die van de medewerking van een architect zijn vrijgesteld (art. 3, 2° tot 14° van het besluit van 23 mei 2003) vallen erbuiten, net als werken aan onderdelen waarvoor de verordening geen normen bevat (art. 2, § 2).
De verordening werd sinds 2010 enkele keren gewijzigd; de geconsolideerde tekst in de Vlaamse Codex bevat als jongste versie artikel 1 (definities) vanaf 1 januari 2024.
Wanneer geldt ze?
| Gebouw | Wat moet voldoen? |
|---|---|
| Publiek toegankelijk gebouw, totale publiek toegankelijke oppervlakte groter dan 400 m² | Alle delen die nieuw zijn of waaraan gewerkt wordt |
| Publiek toegankelijk gebouw tot 400 m² | De gelijkvloerse delen die nieuw zijn of waaraan gewerkt wordt; voor verdiepingen gelden uitzonderingen |
| Publiek toegankelijke oppervlakte kleiner dan 150 m² | Enkel de toegang tot het gebouw (onder meer draairuimte, deuren en niveauverschillen); bij een verbouwing niet als dat constructief buiten verhouding is |
| Meergezinswoning met na de werken minstens 6 wooneenheden en toegangsdeuren tot wooneenheden op meer dan 2 niveaus | De gemeenschappelijke delen waaraan gewerkt wordt, met de publieke zijde van de toegangsdeur van elke wooneenheid |
| Kamerwoning of studentenhuis met na de werken minstens 20 kamers en toegangsdeuren tot kamers op meer dan 2 niveaus (ook zorg- en welzijnsinstellingen en internaten) | De gemeenschappelijke delen waaraan gewerkt wordt, met de toegangsdeur van elke kamer |
| Toeristisch logies met na de werken meer dan 10 accommodaties | De gemeenschappelijke delen en de toegangsdeuren; daarnaast minstens 4 % van elke accommodatievorm (minimum één) |
| Beschermd monument, archeologische site, stads- of dorpsgezicht of cultuurhistorisch landschap | De verordening geldt niet als het agentschap Onroerend Erfgoed advies geeft; dat advies weegt toegankelijkheid en erfgoedwaarde af |
| Werken zonder vergunnings- of meldingsplicht | De verordening is niet van toepassing |
Enkele kernnormen
| Onderdeel | Norm |
|---|---|
| Vrije draairuimte | diameter van minstens 150 cm |
| Deuren | ruwbouwmaat minstens 105 cm, vrije doorgangsbreedte van minstens 90 cm na afwerking (toegangsdeur van een wooneenheid: 100 cm en 85 cm) |
| Niveauverschillen | te overbruggen; hoe groter het verschil, hoe flauwer de helling moet zijn |
| Parkeerplaatsen | tot 100 eigen plaatsen: minstens 6 % aangepast, met minimum één (vanaf 5 plaatsen ook voorbehouden); daarboven één extra per schijf van 50 |
Hoe verloopt het?
Publiek toegankelijke oppervlakte berekenen, of het aantal wooneenheden en de niveaus met toegangsdeuren tellen.
Draairuimtes, hellingen en deurbreedtes bepalen mee de plattegrond. Achteraf inpassen lukt zelden goed.
Een afwijking kan gemotiveerd worden aangevraagd als plaatselijke omstandigheden of specifieke technische eisen een andere bouwwijze vereisen, of als nieuwe technieken een evenwaardige toegankelijkheid garanderen. De vergunningverlener kan daarover een door de Vlaamse Regering erkende instantie raadplegen. Bij overheidsgebouwen met een afwijking en bij gebouwen met minstens 7.500 m² publiek toegankelijke oppervlakte voegt u dat advies zelf bij de aanvraag.
In de verantwoordingsnota beschrijven wij de voorzieningen voor integrale toegankelijkheid en motiveren wij waar nodig; een verplicht advies voegen wij als bijlage toe.
De normen gelden voor de afgewerkte toestand. Wij bewaken de maten op de werf.
Valkuil: de afgewerkte maat. Deurkaders, bekleding en isolatie nemen breedte in. Een opening die in ruwbouw net past, haalt na afwerking de 90 cm vrije doorgang soms niet meer. Wij tekenen daarom met ruwbouwmaten die ruimte laten voor de afwerking.
Wat doet The A-RK?
In huis
- Toegankelijk ontwerpen vanaf de eerste schets
- Het toepassingsgebied berekenen
- Het ontwerp toetsen met de quickscan en de checklist van het Handboek Toegankelijkheid, en de toegankelijkheid verantwoorden in de aanvraag
- Een afwijking motiveren als dat nodig is
- De maten opvolgen tijdens de werken
Wij coördineren
- Advies van een gespecialiseerd adviesbureau toegankelijkheid, waar nuttig
- Afstemming met brandveiligheid: vluchtwegen en deuren
Veelgestelde vragen
Geldt de verordening voor mijn winkel van 120 m²?
Is de totale publiek toegankelijke oppervlakte kleiner dan 150 m², dan gelden enkel de normen voor de toegang tot het gebouw, zoals draairuimte, deurbreedte en niveauverschillen aan de ingang. Bij een verbouwing vervalt ook dat, als de normen alleen te halen zijn met werken die constructief niet in verhouding staan tot de verbouwing. Wij kijken na wat voor uw werken geldt.
Ons appartementsgebouw telt vijf appartementen. Moet het aan de verordening voldoen?
Nee. De verordening geldt voor meergezinswoningen met na de werken minstens zes wooneenheden en toegangsdeuren tot wooneenheden op meer dan twee niveaus.
Kan ik afwijken van de normen?
Ja, als plaatselijke omstandigheden of specifieke technische eisen een andere bouwwijze vereisen, of als nieuwe technieken een evenwaardige toegankelijkheid garanderen. U vraagt de afwijking gemotiveerd aan; de vergunningverlener beslist en kan advies vragen aan een door de Vlaamse Regering erkende instantie. Bij overheidsgebouwen moet u dat advies zelf bij de aanvraag voegen.
Geldt de verordening als ik geen vergunning nodig heb?
Nee, tenzij de werken meldingsplichtig zijn. De verordening geldt voor werken waarvoor een vergunning nodig is of een meldingsplicht geldt.
Wettelijk kader
| Regel | Wat |
|---|---|
| Besluit Vlaamse Regering van 5 juni 2009 | Gewestelijke stedenbouwkundige verordening inzake toegankelijkheid; BS 2 september 2009, in werking 1 maart 2010 |
| Latere wijzigingsbesluiten | De verordening is sindsdien meermaals gewijzigd (versiedata in de Vlaamse Codex o.m. 2011, 2017 en 2024); jongste versie: artikel 1, vanaf 1 januari 2024 |
| Artikelen 2 tot 5 van de verordening | Toepassingsgebied: vergunnings- of meldingsplichtige werken; drempels 150 m², 400 m², 6 wooneenheden, 10 accommodaties en 20 kamers; uitzondering voor beschermd erfgoed |
| Artikel 33 van de verordening | Afwijkingen bij plaatselijke omstandigheden, specifieke technische eisen of nieuwe technieken met evenwaardige toegankelijkheid |
| Artikel 34 van de verordening | Verplicht advies van een erkende instantie bij overheidsgebouwen met een afwijking en bij minstens 7.500 m² publiek toegankelijke oppervlakte (bijlage B31 bij de aanvraag) |
Beroep
Tegen een beslissing van het college kan binnen 30 dagen administratief beroep bij de deputatie. Besliste de deputatie in eerste aanleg, dan gaat het administratief beroep binnen 30 dagen naar de Vlaamse Regering (in de wettelijk bepaalde gevallen de gewestelijke omgevingsambtenaar). Tegen de beslissing in laatste administratieve aanleg kan binnen 45 dagen beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Wie geen administratief beroep instelde, verliest in principe de toegang tot de Raad. De Vlaamse Regering bereidt een hervorming van de vergunningsprocedure voor (modulaire omgevingsvergunningsprocedure); wij volgen de inwerkingtreding op. Wij bereiden uw dossier zo voor dat het die toets doorstaat, en denken mee als het toch misloopt.
Laatst nagekeken op 1 oktober 2026 aan de hand van de Vlaamse Codex. Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies voor uw dossier.