TOETS · OMGEVING
Waterlopen: hoe dicht mag u bouwen bij een beek of rivier?
Langs een ingedeelde onbevaarbare waterloop moet u in een strook van 5 meter de doorgang voor onderhoud dulden. Werken aan, over of onder de waterloop vragen een machtiging of het advies van de waterbeheerder. Wie die beheerder is, hangt af van de categorie van de waterloop.
Wat is het?
Waterlopen moeten bereikbaar blijven voor onderhoud en mogen niet zomaar aangepast worden. Daarom gelden er afstandsregels en is voor werken aan de waterloop toestemming nodig van de beheerder. Eerst moet u dus weten om welke waterloop het gaat.
| Waterloop | Beheerder |
|---|---|
| Bevaarbare waterloop | De Vlaamse Waterweg |
| Onbevaarbare waterloop, categorie 1 | Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) |
| Onbevaarbare waterloop, categorie 2 | Provincie; binnen het gebied van een polder of watering: die polder of watering |
| Onbevaarbare waterloop, categorie 3 | Gemeente; binnen het gebied van een polder of watering: die polder of watering |
| Openbare grachten (niet geklasseerd) | Gemeente, polder of watering; grachten langs gewestwegen: Agentschap Wegen en Verkeer |
| Private grachten | De aangelanden |
Wanneer geldt het?
Langs ingedeelde onbevaarbare waterlopen gelden onder meer deze regels:
| Wat | Regel |
|---|---|
| Strook langs de waterloop | In 5 meter vanaf de bovenste rand van het talud (de insteek), of vanaf de grens van een afgebakende oeverzone, moet u de doorgang voor onderhoud, het plaatsen van materiaal en het neerleggen van maaisel en onschadelijke ruimingsproducten dulden (de wet meet de strook vanaf het einde van de oeverzone; het uitvoeringsbesluit en het Vrijstellingenbesluit vanaf de bovenste rand van het talud). In die strook gelden de vrijstellingen van vergunning niet, ook langs bevaarbare waterlopen; de waterbeheerder adviseert. Dat de strook vrij van constructies blijft, is het toetsingskader van de VMM. |
| Bomen en struiken | Nieuwe bomen en struiken binnen 5 meter: alleen opgaande bomen met een tussenafstand van minstens 12 meter, een houtkant die geregeld wordt teruggezet, of met schriftelijke toestemming van de waterbeheerder (beslissing binnen 30 dagen). |
| Afsluitingen | Alleen als de waterbeheerder een afrastering oplegt voor begraasde gronden: op 0,75 tot 1 meter van de bovenste rand van het talud, landinwaarts gemeten, hoogstens 1,50 meter hoog en wegneembaar. |
| Grachten overwelven of inbuizen | Alleen voor de toegang tot een perceel of voor werken van algemeen belang. Eén per kadastraal perceel, hoogstens 5 meter (gemotiveerd 7,5 meter voor andere voertuigen dan personenwagens en lichte bestelwagens), langer alleen als de infiltratie gegarandeerd blijft, diameter minstens 400 mm. |
| Grachten dempen, verdiepen of verleggen; oevers verstevigen | Alleen onder de voorwaarden van het uitvoeringsbesluit. |
| Buizen, bruggen, steigers, leidingen, een overloop naar de waterloop | Machtiging van de beheerder, of een gunstig advies van de waterbeheerder binnen de omgevingsvergunning (dat geldt dan als machtiging). |
Langs bevaarbare waterlopen beslist De Vlaamse Waterweg. Wij vragen voor uw perceel na welke regels daar gelden.
Hoe verloopt het?
Op de kaart van de waterlopen: categorie en beheerder van de waterloop aan of nabij uw perceel.
De 5 meter wordt gemeten vanaf de bovenste rand van het talud (de insteek), niet vanaf de as van de waterloop of de perceelsgrens. Waar het krap wordt, laten wij de insteek opmeten.
Constructies, ophogingen, afsluitingen en beplanting buiten de vrije strook houden, of motiveren waarom een uitzondering nodig is.
Valt het werk onder een omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen of verkavelen, dan adviseert de waterbeheerder in die procedure. Een gunstig advies van de bevoegde waterbeheerder geldt als machtiging, als de vergunning de voorwaarden ervan overneemt.
Werken zonder omgevingsvergunning vraagt u rechtstreeks aan bij de beheerder. De VMM vraagt daarvoor een werkbeschrijving, een uittreksel uit de atlas van de waterlopen en een detailtekening (toelichting van de VMM).
Waar het misloopt. Een carport, tuinhuis of ophoging die net in de strook van 5 meter valt. Een gracht die voor een oprit wordt ingebuisd zonder vergunning. Een overloop van de regenwaterput naar de beek zonder machtiging. Dat zijn kleine ingrepen, maar ze worden bij advies of controle wel opgemerkt.
Wat doet The A-RK?
In huis
- Categorie en beheerder van de waterloop bepalen
- De afstandsregels in het ontwerp en op het inplantingsplan verwerken
- Het advies of de machtiging van de waterbeheerder tijdig aanvragen
- Afstemmen met de watertoets en de hemelwaterafvoer
Wij coördineren
- Opmeting van de insteek van het talud door een landmeter-expert
Veelgestelde vragen
Mag ik een tuinhuis zetten op 3 meter van de beek?
Langs een ingedeelde onbevaarbare waterloop moet u in een strook van 5 meter vanaf de bovenste rand van het talud de doorgang voor onderhoud dulden. In die strook is een tuinhuis niet vrijgesteld van vergunning, ook als het elders wel vrijgesteld zou zijn, en de waterbeheerder adviseert. De VMM aanvaardt er in de regel geen constructies; het advies bepaalt of het kan.
Heb ik naast mijn omgevingsvergunning nog een machtiging nodig?
Nee, als de waterbeheerder in de procedure voor een omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen of verkavelen een gunstig advies geeft en de vergunning zijn voorwaarden overneemt. Dat geldt voor elke bevoegde waterbeheerder, niet alleen voor de VMM. Werken zonder omgevingsvergunning vragen een aparte machtiging.
Wie beheert de beek achter mijn perceel?
Dat hangt af van de categorie: de VMM voor categorie 1, de provincie voor categorie 2, de gemeente voor categorie 3, en De Vlaamse Waterweg voor bevaarbare waterlopen. Ligt de waterloop van categorie 2 of 3 in een polder of watering, dan beheert die polder of watering ze. Wij zoeken het op voor uw perceel.
Mag ik de gracht voor mijn oprit inbuizen?
Alleen voor de toegang tot uw perceel: één inbuizing per kadastraal perceel, in principe hoogstens 5 meter lang en met een diameter van minstens 400 mm. Langs een ingedeelde waterloop of een gracht van algemeen belang geldt geen vrijstelling van vergunning. Wij nemen het inbuizen mee in de aanvraag.
Wettelijk kader
| Regel | Wat |
|---|---|
| Wet van 28 december 1967 betreffende de onbevaarbare waterlopen | Indeling in categorieën (art. 2), beheer door provincie, gemeente, polder of watering (art. 7), advies als machtiging (art. 12), doorgang en ruimingsproducten in de strook van 5 m (art. 17) |
| Besluit van de Vlaamse Regering van 7 mei 2021 (uitvoering wet onbevaarbare waterlopen) | Bomen en struiken binnen 5 m (art. 19), afrastering bij begrazing (art. 20), grachten dempen of verleggen (art. 22), overwelven en inbuizen (art. 23), oeverversteviging (art. 24) |
| Vrijstellingenbesluit, art. 1.6 | Geen vrijstelling van vergunning in de strook van 5 m langs ingedeelde onbevaarbare én bevaarbare waterlopen, in de bedding, in de erfdienstbaarheidszone van grachten van algemeen belang en in een afgebakende oeverzone (tenzij de werken door of na machtiging van de beheerder gebeuren) |
| Decreet integraal waterbeleid en watertoetsbesluit (art. 3) | Watertoets en verplicht advies van de waterbeheerder, onder meer bij werken dicht bij een waterloop |
| Richtlijnen machtigingen (VMM) | Toetsingskader van de VMM – geen regelgeving |
Kijkt het Departement Omgeving mee?
Werken dicht bij een waterloop komen samen met de watertoets. Volgens zijn beroepenkader is de watertoets voor het Departement Omgeving een van de hoofdcriteria bij de screening van vergunningsbeslissingen.
Beroep
Tegen een beslissing van het college kan binnen 30 dagen administratief beroep bij de deputatie. Besliste de deputatie in eerste aanleg, dan gaat het administratief beroep binnen 30 dagen naar de Vlaamse Regering (in de wettelijk bepaalde gevallen de gewestelijke omgevingsambtenaar). Tegen de beslissing in laatste administratieve aanleg kan binnen 45 dagen beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Wie geen administratief beroep instelde, verliest in principe de toegang tot de Raad. De Vlaamse Regering bereidt een hervorming van de vergunningsprocedure voor (modulaire omgevingsvergunningsprocedure); wij volgen de inwerkingtreding op. Wij bereiden uw dossier zo voor dat het die toets doorstaat, en denken mee als het toch misloopt.
Laatst nagekeken op 1 oktober 2026 aan de hand van de volledige regelteksten in de Vlaamse Codex, met toelichting van de Vlaamse Milieumaatschappij. Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies voor uw dossier; toets uw situatie aan de actuele tekst of laat ze nakijken.